Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός ποσοτικοποίησε για άλλη μια φορά μια αδιάκοπη τάση: τα κύρια μακρόβια αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να συσσωρεύονται στην ατμόσφαιρα. Το ετήσιο δελτίο του, που δημοσιεύθηκε ενόψει της επόμενης συνόδου κορυφής για το κλίμα, δείχνει ότι το διοξείδιο του άνθρακα, το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου έχουν φτάσει για άλλη μια φορά σε επίπεδα ρεκόρ. Αυτά τα στοιχεία δεν αντικατοπτρίζουν τις ετήσιες εκπομπές, αλλά μάλλον τη συγκέντρωση που παραμένει στον αέρα —μια σημαντική διάκριση επειδή εξηγεί γιατί το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί από τη μια μέρα στην άλλη.
Η έκθεση έρχεται εν μέσω θερμοκρασιών ρεκόρ και ενόψει της COP31, που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας. Ο WMO τονίζει ότι αυτά τα αέρια παγιδεύουν ολοένα και περισσότερη θερμότητα και ότι το CO₂ έχει πολύ μεγάλη διάρκεια ζωής. Η επίδρασή του θα είναι αισθητή για δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες , ακόμη και αν οι εκπομπές μειωθούν από τώρα και στο εξής.
Νέο ρεκόρ για CO₂
Η μέση παγκόσμια συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα έφτασε τα 426,8 ppm, που ισοδυναμεί με το 153% του προβιομηχανικού επιπέδου του 1750. Για να το θέσουμε σε προοπτική, όταν ο ΠΜΟ άρχισε να δημοσιεύει αυτό το δελτίο το 2004, ο ετήσιος μέσος όρος ήταν 377,5 ppm. Η αύξηση των 2,8 ppm μεταξύ 2024 και 2025 υπερβαίνει τον μέσο όρο της δεκαετίας 2011-2020 (2,4 ppm), αν και υπολείπεται της εξαιρετικής αύξησης των 3,6 ppm την προηγούμενη περίοδο.
Ο δείκτης NOAA δείχνει ότι η ακτινοβολούμενη επίδραση από αυτά τα αέρια αυξήθηκε κατά 56% μεταξύ 1990 και 2025. Το CO₂ ευθύνεται για περίπου το 81% αυτής της αύξησης. Οι ρυθμοί ανάπτυξης έχουν τριπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1960 , από 0,8 ppm ετησίως σε 2,4 ppm ετησίως κατά τη δεκαετία 2011-2020.
Δεν παραμένει όλο το CO₂ που εκπέμπεται στον αέρα. Μεταξύ 2015 και 2024, σχεδόν το ήμισυ συσσωρεύτηκε στην ατμόσφαιρα, το 29% πέρασε στον ωκεανό και το 21% έφτασε στην ξηρά. Γι' αυτό το δελτίο μετρά τις συγκεντρώσεις και όχι τις ετήσιες εκπομπές. Αυτή η κατανομή εξαρτάται από τις δεξαμενές άνθρακα που επηρεάζονται επίσης από την κλιματική αλλαγή.
Η ελαφρώς χαμηλότερη ανάπτυξη το 2025 εξηγείται από την ανάκαμψη των χερσαίων καταβοθρών άνθρακα και τις λιγότερες πυρκαγιές μετά το Ελ Νίνιο του 2023/2024. Παρόλα αυτά, ο ΠΜΟ προειδοποιεί ότι τα 2,8 ppm εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική συμβολή. Αναμένεται περαιτέρω αύξηση το 2026 λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων και ενός ισχυρού Ελ Νίνιο, αυξάνοντας τον κίνδυνο ο ωκεανός να απορροφά λιγότερο CO₂.
Μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου: δεύτερο και τρίτο

Το μεθάνιο, το δεύτερο πιο σημαντικό αέριο του θερμοκηπίου μακράς διαρκείας, έφτασε τα 1.948 μέρη ανά δισεκατομμύριο. Αυτό αντιστοιχεί στο 267% του επιπέδου του 1750. Ο χρόνος παραμονής του στην ατμόσφαιρα είναι μικρότερος από αυτόν του CO₂, αλλά συμβάλλει περίπου στο 16% της αύξησης της θερμοκρασίας που αποδίδεται σε αυτά τα αέρια.
Περίπου το 65% του μεθανίου προέρχεται από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η εκτροφή μηρυκαστικών, η καλλιέργεια ρυζιού, οι χώροι υγειονομικής ταφής, η καύση βιομάζας και η εξόρυξη ορυκτών καυσίμων. Το υπόλοιπο 35% προέρχεται από φυσικές πηγές, όπως οι υγρότοποι. Η έκθεση εντοπίζει επίσης μια αλλαγή στην ισοτοπική υπογραφή που υποδηλώνει περισσότερες πυρκαγιές και πιθανή υποβάθμιση των καταβόθρων μεθανίου.
Το υποξείδιο του αζώτου έφτασε τα 339,1 ppb, 26% πάνω από το επίπεδο του 1750. Είναι το τρίτο πιο άφθονο αέριο θερμοκηπίου μακράς διαρκείας και συμβάλλει περίπου στο 6% της υπερθέρμανσης του πλανήτη . Προέρχεται από λιπάσματα, καύση βιομάζας, βιομηχανικές διεργασίες και φυσικές πηγές. Οι ανθρώπινες εκπομπές έχουν αυξηθεί κατά 30% τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.
Δύο αέρια υπό έλεγχο: SF6 και υδρογόνο

Ο WMO εφιστά την προσοχή στο εξαφθοριούχο θείο, το οποίο χρησιμοποιείται ως καταστολέας σπινθήρων στη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας. Η συγκέντρωσή του έχει αυξηθεί από 3,5 ppt το 1995 σε 12,24 ppt το 2025, με την αύξηση του περασμένου έτους να φτάνει σε ιστορικό υψηλό. Το δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη που έχει είναι περίπου 24.300 φορές μεγαλύτερο από αυτό του CO₂ σε διάστημα ενός αιώνα και μπορεί να παραμείνει στην ατμόσφαιρα για περισσότερα από χίλια χρόνια.
Το μοριακό υδρογόνο δεν είναι αέριο του θερμοκηπίου, αλλά επηρεάζει την ατμοσφαιρική χημεία και παρατείνει τη διάρκεια ζωής του μεθανίου . Η συγκέντρωσή του αυξήθηκε κατά 5,3% μεταξύ 2010 και 2024, φτάνοντας τα 560 ppb. Η έμμεση επίδρασή του εκτιμάται ότι είναι περίπου 37 φορές μεγαλύτερη από αυτή του CO₂ σε διάστημα 20 ετών και 11 φορές μεγαλύτερη σε διάστημα 100 ετών. Χρησιμοποιείται στην χαλυβουργία, τη ναυτιλία και την αποθήκευση ενέργειας, και οι διαρροές από αγωγούς, δεξαμενές ή κυψέλες καυσίμου αποτελούν αυξανόμενη ανησυχία.
Τα μοντέλα υποδηλώνουν ότι οι διαρροές υδρογόνου θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αύξηση της θερμοκρασίας κατά 0,05 έως 0,1 °C έως το 2100, σε ένα σενάριο υψηλής κατανάλωσης. Τόσο το SF6 όσο και το H₂ μπορούν να μειώσουν τα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης για το κλίμα, εάν δεν ελεγχθούν. Εξ ου και η σημασία της μέτρησης και της παρακολούθησης της παρουσίας τους στην ατμόσφαιρα.
Η Ισπανία συμμετέχει στην παρακολούθηση της ατμόσφαιρας

Το δίκτυο Παγκόσμιας Παρακολούθησης Ατμόσφαιρας του WMO συντονίζει παρατηρήσεις σε όλο τον κόσμο και διατηρεί κοινές κλίμακες βαθμονόμησης. Μεταξύ των σταθμών που συνεισφέρουν δεδομένα είναι το Αστεροσκοπείο Izaña, το οποίο διαχειρίζεται η AEMET (η Ισπανική Κρατική Μετεωρολογική Υπηρεσία). Το CO₂ και το μεθάνιο μετρώνται εκεί από το 1984 , ενώ το υποξείδιο του αζώτου και το εξαφθοριούχο θείο από το 2007.
Αυτή η παρακολούθηση επιτρέπει τη σύγκριση μακροπρόθεσμων συνόλων δεδομένων και την ανίχνευση αλλαγών που δεν είναι ορατές σε μία μόνο μέτρηση. Ο ΠΜΟ δημοσιεύει το ενημερωτικό δελτίο ετησίως για να παρέχει στους διαπραγματευτές για το κλίμα αξιόπιστες επιστημονικές πληροφορίες. Η επερχόμενη COP31, που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου , θα επικεντρωθεί στη μετατροπή των δεσμεύσεων σε συγκεκριμένες δράσεις.
Στην περίπτωση της Ισπανίας, η παρακολούθηση δεν ισοδυναμεί με μείωση των εκπομπών. Σκοπός της είναι η κατανόηση του τι συμβαίνει στην ατμόσφαιρα. Τα δεδομένα από την Izaña ενσωματώνονται σε ένα διεθνές δίκτυο που παρακολουθεί επίσης το SF6 και το H₂. Χωρίς συγκρίσιμες μετρήσεις, θα ήταν δύσκολο να αξιολογηθεί ο πραγματικός αντίκτυπος των πολιτικών για το κλίμα.
Τι σημαίνει αυτό για το κλίμα και την πολιτική;
Το ενημερωτικό δελτίο δεν αξιολογεί κάθε πολιτική ξεχωριστά, αλλά στέλνει ένα σαφές μήνυμα: όσο οι συγκεντρώσεις συνεχίζουν να αυξάνονται, ο πλανήτης θα συσσωρεύει περισσότερη θερμότητα. Ο ΠΜΟ σημειώνει ότι τα τελευταία έντεκα χρόνια ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί και ότι η τάση υποδηλώνει νέα ρεκόρ . Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι ξηρασίες και οι πυρκαγιές έχουν περισσότερη ενέργεια να αναπτυχθούν.
Η ενεργειακή μετάβαση είναι μέρος της απάντησης, αλλά η απλή αντικατάσταση μιας πηγής με μια άλλη δεν αρκεί εάν αυξηθούν οι διαρροές ή οι εκπομπές μετατοπιστούν από τη μία περιοχή στην άλλη. Η μείωση των εκπομπών και η προστασία των καταβοθρών άνθρακα πρέπει να συμβαδίζουν , σύμφωνα με την προσέγγιση της έκθεσης. Είναι επίσης σημαντικό να παρακολουθούνται τα λιγότερο άφθονα αλλά εξαιρετικά ισχυρά αέρια.
Η COP31 θα αποτελέσει μια δοκιμασία για να διαπιστωθεί εάν οι δεσμεύσεις μεταφράζονται σε δράση. Ο WMO αποφεύγει τις πολιτικές προβλέψεις και απλώς παρατηρεί τις ατμοσφαιρικές τάσεις. Τα δεδομένα του δεν αποτελούν γνώμη: προέρχονται από σταθμούς σε όλο τον κόσμο.
Τα ευρήματα του δελτίου είναι ανησυχητικά: το CO₂, το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου έχουν επιστρέψει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, η ακτινοβολική επίδραση συνεχίζει να αυξάνεται και το παράθυρο για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη στενεύει. Οι συγκεντρώσεις CO₂, όχι μόνο οι ετήσιες εκπομπές , καθορίζουν την πορεία του κλίματος για αιώνες. Τα στοιχεία από την Izaña και το παγκόσμιο δίκτυο βοηθούν στην επαλήθευση του κατά πόσον τα μέτρα λειτουργούν. Μένει να δούμε αν η επόμενη σύνοδος κορυφής για το κλίμα θα χρησιμεύσει για να περάσει από τις υποσχέσεις στη δράση.
Δείκτης

