Δασικές πυρκαγιές: πρόληψη, αντιμετώπιση και αποκατάσταση του εδάφους στην Ισπανία

  • Πρόληψη: Η Λα Γκομέρα και η Γκιγιένα προωθούν ασκήσεις και εκπαίδευση όλο το χρόνο.
  • Ακραία καμπάνια: Το CECOD επεκτείνει την εκστρατεία μετά από 8.122 περιστατικά και 275.209 εκτάρια που επηρεάστηκαν.
  • Επιστήμη: Δορυφόροι και μελέτες του CSIC δείχνουν ότι η σοβαρότητα εξαρτάται από τη μετεωρολογία, τη βλάστηση, το έδαφος και την τοπογραφία.
  • Μετά την πυρκαγιά: Η βροχή σε καμένα εδάφη προκαλεί διάβρωση, απώλεια εδάφους και τον κίνδυνο ερημοποίησης.

Πυρκαγιές στο δάσος

Η διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στην Ισπανία δεν περιορίζεται πλέον στους θερμότερους μήνες. Οι κυβερνητικές υπηρεσίες, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τα ερευνητικά κέντρα εργάζονται με βάση την αρχή ότι η πρόληψη πρέπει να παραμένει ενεργή όλο το χρόνο , επειδή οι ακραίες καιρικές συνθήκες και η συσσώρευση ξηρής βλάστησης αυξάνουν τον κίνδυνο ακόμη και εκτός της παραδοσιακής περιόδου πυρκαγιών.

Οι τελευταίες επίσημες εκθέσεις και αρκετές επιστημονικές μελέτες συμφωνούν σε ένα θεμελιώδες σημείο: η κατάσβεση της πυρκαγιάς είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Ο τρόπος με τον οποίο προετοιμάζεται το έδαφος , ο τρόπος με τον οποίο συντονίζονται οι πόροι και τι συμβαίνει στη συνέχεια στο έδαφος που μπορεί να εκτεθεί στη βροχή και τη διάβρωση για χρόνια είναι επίσης κρίσιμος.

πυρκαγιές στο δάσος
σχετικό άρθρο:
Η περίοδος των δασικών πυρκαγιών στην Ισπανία: περισσότερη πυρόσβεση ή περισσότερη πρόληψη;

Πρόληψη και ετοιμότητα: από τη Λα Γκομέρα έως τη Γκιγιένα

Το Συμβούλιο του νησιού Λα Γκομέρα διεξάγει διάφορες ασκήσεις και γυμνάσια καθ' όλη τη διάρκεια του έτους για να ενισχύσει την ετοιμότητα του νησιού για πιθανές δασικές πυρκαγιές. Αυτές οι δραστηριότητες ενσωματώνονται στις συνεχιζόμενες προσπάθειες πρόληψης και πυρόσβεσης, με ιδιαίτερη προσοχή στις περιοχές μεσαίου υψομέτρου και στις κορυφές , όπου το έδαφος και η βλάστηση περιπλέκουν το έργο παρέμβασης.

Ο πρόεδρος του Συμβουλίου του Νησιού, Casimiro Curbelo, δήλωσε ότι αυτές οι ασκήσεις αποτελούν μέρος μιας συνεχιζόμενης στρατηγικής πρόληψης και ετοιμότητας που αποσκοπεί στην προστασία του πληθυσμού, της γης και της φυσικής κληρονομιάς. Κατά την άποψή του, οι ασκήσεις χρησιμεύουν για να δοκιμάσουν την επιχειρησιακή ικανότητα των ομάδων αντιμετώπισης και να ενισχύσουν τους μηχανισμούς συνεργασίας πριν από μια πραγματική έκτακτη ανάγκη.

Ο σύμβουλος Περιβάλλοντος του νησιού, Héctor Cabrera, τονίζει ότι η ετοιμότητα δεν περιορίζεται στην περίοδο αιχμής των πυρκαγιών. Προληπτικά μέτρα, επιτόπια έρευνα, εκπαίδευση και ασκήσεις συντονισμού διεξάγονται όλο το χρόνο για τη μείωση των κινδύνων και τη βελτίωση της αντίδρασης σε περίπτωση πυρκαγιάς.

σταθερότητα στις δασικές πυρκαγιές
σχετικό άρθρο:
Σταθερότητα δασικών πυρκαγιών: πρόληψη και έλεγχος στην Ισπανία

Αυτές οι ασκήσεις περιλαμβάνουν πόρους από το Συμβούλιο του Νησιού, συμπεριλαμβανομένων πληρωμάτων εδάφους, τεχνικού προσωπικού, δασοφυλάκων, ομάδων συντονισμού και επικοινωνίας, καθώς και προσωπικού υποστήριξης από άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες. Οι ασκήσεις επιτρέπουν τον έλεγχο της κατανομής των ρόλων, των πρωτοκόλλων επικοινωνίας και των δυνατοτήτων κοινής αντίδρασης, καθώς και τον εντοπισμό τομέων που χρήζουν βελτίωσης πριν από την αντιμετώπιση μιας πραγματικής κατάστασης.

Η εκπαίδευση φτάνει επίσης σε τοπικό επίπεδο. Το Δημαρχείο της Guillena ανακοινώνει ένα διαδικτυακό μάθημα, το οποίο προωθείται από την Περιφερειακή Κυβέρνηση της Ανδαλουσίας μέσω του Προγράμματος Ευαισθητοποίησης και Εκπαίδευσης για τη Βιωσιμότητα, σχετικά με την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών σε ζώνες διεπιφάνειας αστικών-δασικών και αγροδασικών περιοχών. Το 25ωρο μάθημα ολοκληρώνεται εντός έξι εβδομάδων το πολύ και απευθύνεται σε κατοίκους αγροτικών περιοχών, ενώσεις, αγρότες, τεχνικούς, εκπαιδευτικούς, μαθητές και δημόσιες διοικήσεις. Οι εγγραφές είναι ανοιχτές έως τις 14 Οκτωβρίου και το μάθημα επιδιώκει να ενισχύσει την αυτοπροστασία και τη συμμετοχή των πολιτών.

Πυρκαγιές στο δάσος

Αξιολόγηση μιας ακραίας εκστρατείας και κρατική αντίδραση

Το Ολοκληρωμένο Κέντρο Επιχειρησιακού Συντονισμού (CECOD) για τις Δασικές Πυρκαγιές συμφώνησε να παρατείνει την καλοκαιρινή περίοδο πυρκαγιών έως τις 31 Οκτωβρίου. Η απόφαση αυτή ανταποκρίνεται σε μια εξαιρετικά περίπλοκη περίοδο και στην ανάγκη να διατηρηθούν όλοι οι πόροι σε λειτουργία μέχρι να μειωθεί σημαντικά ο κίνδυνος πυρκαγιάς.

Η εκστρατεία είχε ήδη ξεκινήσει νωρίς, την 1η Ιουνίου, αφού η Κρατική Μετεωρολογική Υπηρεσία (AEMET) προέβλεψε θερμοκρασίες άνω του μέσου όρου και ένα ιδιαίτερα ξηρό καλοκαίρι. Η πρόβλεψη αποδείχθηκε ακριβής: ήταν το πιο ζεστό καλοκαίρι στην Ισπανία από τότε που άρχισαν να καταγράφονται σύγχρονες καταγραφές, με σχεδόν δύο στις τρεις ημέρες να βιώνουν συνθήκες καύσωνα.

πυρκαγιές στο δάσος
σχετικό άρθρο:
Η Ισπανία κήρυξε συναγερμό για δασικές πυρκαγιές εν μέσω καύσωνα και ανέμων

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, από την 1η Ιανουαρίου έχουν καταγραφεί 8.122 δασικές πυρκαγιές, οι οποίες επηρεάζουν 275.209 εκτάρια, αύξηση 151% σε σύγκριση με τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Έχουν επιβεβαιωθεί σαράντα πέντε μεγάλες δασικές πυρκαγιές, ο τρίτος χειρότερος αριθμός της δεκαετίας, που επηρεάζει περισσότερα από 221.000 εκτάρια, σχεδόν το 80% της συνολικής καμένης έκτασης.

Η Γενική Γραμματέας Πολιτικής Προστασίας και Εκτάκτων Αναγκών, Βιρτζίνια Μπαρκόουνς, η οποία προήδρευσε της CECOD, χαρακτήρισε την εκστρατεία ως μία από τις πιο απαιτητικές των τελευταίων ετών και τόνισε ότι τα διδάγματα που αντλήθηκαν κατά τη διαχείριση της πρώτης εθνικής έκτακτης ανάγκης λόγω δασικών πυρκαγιών θα επιτρέψουν στην αντιμετώπιση μελλοντικών καταστάσεων με μεγαλύτερη εμπειρία και ικανότητα αντίδρασης.

Η περίοδος των πυρκαγιών σημαδεύτηκε από τις πυρκαγιές που ξέσπασαν στο Μπουργκοχόντο (Άβιλα), στη Βίγια ντελ Πράδο και στο Σαν Μαρτίν ντε Βαλντεϊγλέσιας (Μαδρίτη), καθώς και από την επακόλουθη εξάπλωσή τους στην επαρχία του Τολέδο. Αυτές οι πυρκαγιές οδήγησαν στην κήρυξη, στις 23 Ιουλίου, εθνικής έκτακτης ανάγκης και Επιχειρησιακής Κατάστασης 3 , την πρώτη τέτοια κήρυξη στην Ισπανία για δασικές πυρκαγιές, με εντολή του Υπουργού Εσωτερικών, Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα.

πυρκαγιές στο δάσος
σχετικό άρθρο:
Μέγιστη επιφυλακή στην Ισπανία λόγω του ακραίου κινδύνου δασικών πυρκαγιών ενόψει καύσωνα

Κατά τη διάρκεια των οκτώ ημερών που παρέμεινε ενεργοποιημένη η εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αναπτύχθηκαν 1.300 μέλη της Στρατιωτικής Μονάδας Έκτακτης Ανάγκης (UME), 44 αεροσκάφη και 18 χερσαία οχήματα από το Υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης και Δημογραφικής Πρόκλησης, 4.775 αξιωματικοί της Πολιτοφυλακής, 378 αξιωματικοί της Εθνικής Αστυνομίας, εκτός από διεθνείς ενισχύσεις και πόρους υποστήριξης.

Η Επιχειρησιακή Κατάσταση 3 ανάγκασε την εκκένωση 63.152 ατόμων, περιορίστηκε 35.073 στα σπίτια τους και απαιτήθηκε στέγαση για 6.418 πολίτες. Εκδόθηκαν επίσης είκοσι επτά μηνύματα ES-Alert και έκλεισαν 26 δρόμοι. Παρά το μέγεθος του συμβάντος, αναφέρθηκαν μόνο δύο τραυματισμοί και δεν υπήρξαν θάνατοι μεταξύ του πληγέντος πληθυσμού.

Καθ' όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, οι πυρκαγιές οδήγησαν στην προληπτική εκκένωση περίπου 118.000 ανθρώπων, σημαντικά υψηλότερος αριθμός από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια. Υπήρξαν 118 πυρκαγιές που απαιτούσαν παρέμβαση πολιτικής προστασίας, 77 που απαιτούσαν εκκενώσεις, 29 που απαιτούσαν προσωρινή στέγαση και 68 που οδήγησαν σε κλείσιμο δρόμων.

Οι ανθρώπινες επιπτώσεις ήταν σοβαρές. Συνολικά 21 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους ως αποτέλεσμα των δασικών πυρκαγιών, σε σύγκριση με οκτώ που είχαν σημειωθεί σε όλο το 2015, και 70 άνθρωποι έχουν τραυματιστεί. Δεκαπέντε άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην πυρκαγιά που ξέσπασε στις 9 Ιουλίου στο Los Gallardos (Αλμερία), ένα από τα πιο σοβαρά περιστατικά των τελευταίων δεκαετιών. Σε αυτά τα θύματα πρέπει να προστεθεί η απώλεια, εν ώρα καθήκοντος, του δεκανέα του UME Javier García Sancho, ο οποίος υπηρετούσε στην 4η Ταξιαρχία Επείγουσας Επέμβασης, κατά τη διάρκεια των προσπαθειών κατάσβεσης πυρκαγιών στο Las Peñas de Riglos (Ουέσκα).

Πυρκαγιές στο δάσος
σχετικό άρθρο:
Δασικές πυρκαγιές στην Ισπανία: μια εποχή που σημαδεύτηκε από τραγωδία και επείγουσα ανάγκη πρόληψης

Η κινητοποίηση των κρατικών πόρων ήταν επίσης εξαιρετική. Από τις 692 πυρκαγιές που αναφέρθηκαν στο Εθνικό Κέντρο Εκτάκτων Αναγκών (CENEM), οι 538 απαιτούσαν κρατική παρέμβαση, σχεδόν το 78% του συνόλου. Οι πόροι του Υπουργείου Οικολογικής Μετάβασης και Δημογραφικής Πρόκλησης και της Στρατιωτικής Μονάδας Εκτάκτων Αναγκών (UME) αποδείχθηκαν κρίσιμοι, παρεμβαίνοντας σε 538 και 41 πυρκαγιές, αντίστοιχα. Η ανταπόκριση ενισχύθηκε με επτά διεθνή αεροσκάφη, 192 πυροσβέστες και 49 εξειδικευμένα οχήματα από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σερβία και την Τουρκία, εκτός από 121 Πορτογάλους πυροσβέστες και 60 δασοφύλακες από το Κατάρ που αναπτύχθηκαν μέσω διμερών συμφωνιών.

Πυρκαγιές στο δάσος

Επιστήμη και δορυφόροι: η μέτρηση των εκταρίων δεν είναι αρκετή

Οι πληροφορίες σχετικά με τις πυρκαγιές βασίζονται ολοένα και περισσότερο σε ανεξάρτητες επίσημες πηγές. Τα πολύγωνα καμένων περιοχών προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), το οποίο χαρτογραφεί τις περιμέτρους χρησιμοποιώντας δορυφορικές εικόνες MODIS και Sentinel-2. Πρόκειται για ένα εργαλείο αξιολόγησης ζημιών που ενημερώνεται με καθυστέρηση αρκετών ημερών και, ως εκ τούτου, δεν αντικατοπτρίζει πάντα την τρέχουσα ημερομηνία.

Τα ενεργά σημεία πυρκαγιάς εντοπίζονται από το σύστημα FIRMS της NASA, χρησιμοποιώντας τον αισθητήρα VIIRS που βρίσκεται στον δορυφόρο NOAA-20, και ενημερώνονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο μία φορά την ημέρα για να αντικατοπτρίζουν τις ανιχνεύσεις θερμότητας των προηγούμενων 24 και 48 ωρών. Ο χάρτης κινδύνου πυρκαγιάς είναι το μετεωρολογικό προϊόν κινδύνου πυρκαγιάς της AEMET, που δημιουργείται χρησιμοποιώντας αριθμητικά μοντέλα πρόβλεψης και χωρίζεται σε έξι επίπεδα, από πολύ χαμηλό έως ακραίο.

Οι καταμετρήσεις καμένων εκτάσεων περιλαμβάνουν μόνο πυρκαγιές που υπερβαίνουν τα 30 εκτάρια, ομαδοποιημένες ανά ημέρα, δήμο και επαρχία. Οι πυρκαγιές που υπερβαίνουν τα 500 εκτάρια θεωρούνται μεγάλες, σύμφωνα με τον ορισμό του MITECO. Η καμένη έκταση έχει συσσωρευτεί από την 1η Ιανουαρίου και το EFFIS ταξινομεί κάθε περιοχή ανάλογα με την κάλυψη γης της: δασική, γεωργική, αστική και άλλες χρήσεις. Όλα τα στοιχεία είναι προσωρινά και υπόκεινται σε αλλαγές, και οι εκτιμήσεις των δορυφόρων του EFFIS δεν είναι άμεσα συγκρίσιμες με τα επίσημα δεδομένα από τις αυτόνομες κοινότητες.

Αεροσκάφη Canadair CL-215 της 43ης Ομάδας της Ισπανικής Πολεμικής Αεροπορίας που πετούν ενάντια στον γαλάζιο ουρανό
σχετικό άρθρο:
Καταρρίπτοντας τους πιο συνηθισμένους μύθους για τις δασικές πυρκαγιές

Η επιστημονική κοινότητα επιμένει ότι η σοβαρότητα μιας πυρκαγιάς δεν εξαρτάται από μία μόνο μεταβλητή. Μια μελέτη της Βιολογικής Αποστολής της Γαλικίας (MBG-CSIC) ανέλυσε 18 πυρκαγιές που καταγράφηκαν το 2017, το 2020 και το 2022, 17 από αυτές στη Γαλικία και μία στη Ζαμόρα, χρησιμοποιώντας πληροφορίες από 118 οικόπεδα, δορυφορικές εικόνες Sentinel-2 και μετεωρολογικές μεταβλητές όπως η θερμοκρασία, η υγρασία, ο άνεμος, οι βροχοπτώσεις, η υγρασία του εδάφους και η ηλιακή ακτινοβολία.

Οι ερευνητές ενσωμάτωσαν αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιώντας στατιστικά μοντέλα και τεχνικές μηχανικής μάθησης. Ένας από τους δείκτες που μελετήθηκαν, ο δείκτης κανονικοποιημένης διαφοράς βλάστησης που βασίζεται στην μπλε ζώνη, απέδωσε συνεπή αποτελέσματα για τον εντοπισμό ζημιών στη βλάστηση και το έδαφος. Ο δείκτης κανονικοποιημένης διαφοράς καμένης έκτασης έδειξε καλύτερα αποτελέσματα κατά την αξιολόγηση ζημιών σε δασικές εκτάσεις. Ο συνδυασμός δορυφορικών δεδομένων, επιτόπιας έρευνας και προγνωστικών μοντέλων επιτρέπει στους ερευνητές να γνωρίζουν όχι μόνο πού έχουν εκδηλωθεί πυρκαγιές, αλλά και πώς και με ποια ένταση έχουν καεί.

Μια δεύτερη έρευνα από το MBG-CSIC επικεντρώθηκε σε 15 μεγάλες δασικές πυρκαγιές που καταγράφηκαν στη Γαλικία μεταξύ 8 και 25 Αυγούστου 2025. Η εργασία ανέλυσε το κλίμα, τις μετεωρολογικές συνθήκες, την φυτική κάλυψη, την τοπογραφία και τις περιοχές που είχαν πληγεί προηγουμένως από άλλες πυρκαγιές, και το έκανε σε διαφορετικές κλίμακες: συγκρίνοντας μια πυρκαγιά με μια άλλη και μελετώντας τις διαφορές εντός κάθε πυρκαγιάς σε επίπεδο pixel.

Πυροσβέστης περπατάει σε ένα καπνιστό δάσος κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς, αντιπροσωπεύοντας την πραγματικότητα του έργου πυρόσβεσης ενόψει της υποβάθμισης της δημόσιας συζήτησης.
σχετικό άρθρο:
Η υποτίμηση των δασικών πυρκαγιών και η κλιματική πρόκληση

Κατά τη σύγκριση των 15 πυρκαγιών, η σοβαρότητα της πυρκαγιάς στη βλάστηση σχετιζόταν κυρίως με την ξηρασία της προηγούμενης εβδομάδας, την περιεκτικότητα σε υγρασία των νεκρών λεπτών καυσίμων και την περιοχή που είχε ήδη καεί. Στο έδαφος, οι καιρικές συνθήκες κατά τη στιγμή της ανάφλεξης είχαν μεγαλύτερο αντίκτυπο. Σε κλίμακα pixel, ο τύπος της βλάστησης, η προηγούμενη κατάστασή της και τα τοπογραφικά χαρακτηριστικά όπως η κλίση και η κλίση αποκτούσαν σημασία.

Η διαφοροποίηση μεταξύ ζημιών στο έδαφος και στη βλάστηση μπορεί να βελτιώσει τις προσπάθειες αποκατάστασης. Το έδαφος παίζει ζωτικό ρόλο στο δασικό οικοσύστημα και όταν υφίσταται σοβαρές ζημιές, τα επακόλουθα προβλήματα, όπως η υποβάθμιση, η απορροή, η διάβρωση και η μεταφορά ιζημάτων, αυξάνονται. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν στην ιεράρχηση των θεραπειών σταθεροποίησης, των μέτρων ελέγχου της διάβρωσης και των προσπαθειών αποκατάστασης στις πιο ευάλωτες περιοχές.

Πυρκαγιές στο δάσος

Μετά την πυρκαγιά: έδαφος, διάβρωση και κίνδυνος ερημοποίησης

Οι συνέπειες μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν τελειώνουν όταν σβήσουν οι φλόγες. Δεκάδες χιλιάδες απανθρακωμένες εκτάσεις μπορούν να μετατραπούν σε οικολογική ωρολογιακή βόμβα με καθυστερημένες επιπτώσεις, που πυροδοτούνται από ένα μόνο επεισόδιο καταρρακτώδους βροχής. Αυτό ακριβώς συνέβη στα καμένα βουνά της Άβιλα, το σκηνικό της μεγαλύτερης δασικής πυρκαγιάς της Ισπανίας, όπου έχουν παρατηρηθεί μαύρα νερά, ξαφνικές πλημμύρες και διάβρωση.

Αρκετές πόλεις στην επαρχία Άβιλα έχουν περιορίσει την κατανάλωση νερού βρύσης λόγω του κινδύνου μόλυνσης. Οι πόλεις Μιχάρες, Κασαβιέχα και Πιεντραλάβες ανέφεραν ότι ρυάκια έτρεχαν μαύρα από την τέφρα που ξεπλύθηκε μετά από μια έντονη βροχόπτωση. Ο Κάρλος Μαδριγκάλ, κοσμήτορας της Επίσημης Σχολής Δασοπονικής Μηχανικής στη Μαδρίτη, προειδοποίησε για τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο: η τέφρα καταλήγει στα ποτάμια και η απώλεια της βλάστησης που συγκρατεί το έδαφος στη θέση του αφήνει το έδαφος γυμνό και ευάλωτο στην απορροή νερού. Μίλησε ακόμη και για τον κίνδυνο οικολογικής καταστροφής.

Έρημο τοπίο ενός καμένου δάσους με σκελετικά δέντρα και έδαφος καλυμμένο με στάχτη μετά από δασική πυρκαγιά.
σχετικό άρθρο:
Συνέπειες των δασικών πυρκαγιών: επιπτώσεις και μετριασμός

Η Sara Marañón, ειδικός στην οικολογία και την εδαφολογία στο CREAF, εξηγεί ότι οι πυρκαγιές που σχετίζονται με υψηλές θερμοκρασίες και ξηρασίες είναι πολύ μεγάλου μεγέθους, όπως αποδεικνύεται από την λευκή τέφρα που αφήνουν πίσω τους. Αυτό προκαλεί την καύση της βλάστησης και, χωρίς προστασία του εδάφους και στις πλαγιές, η διάβρωση επιδεινώνεται. Μια μελέτη του 2020 από το Κέντρο Δασικής Επιστήμης και Τεχνολογίας της Καταλονίας και το CREAF διαπίστωσε ότι η απώλεια εδάφους μπορεί να αυξηθεί έως και 150% εάν οι πυρκαγιές και οι έντονες βροχοπτώσεις συμπίπτουν το ίδιο έτος. Εάν η μέση απώλεια εδάφους στην περιοχή της Μεσογείου είναι 15 ή 16 τόνοι ανά εκτάριο δασικού εδάφους, αυτός ο συνδυασμός θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια μεταξύ 42 και 43 τόνων.

Ο Marañón τονίζει ότι η πυρκαγιά είναι ένα φυσικό φαινόμενο στο οποίο έχουν προσαρμοστεί τα μεσογειακά οικοσυστήματα και ότι οι καταρρακτώδεις βροχές είναι τυπικές, αλλά με την κλιματική αλλαγή, οι πυρκαγιές γίνονται πολύ πιο έντονες και υπερβαίνουν την φυσική ικανότητα αναγέννησης. Ταυτόχρονα, δημιουργούνται πολύ έντονες καταιγίδες, όπως παρατηρείται στην Καταλονία με τρία μηνύματα ES-Alert σε μία μόνο εβδομάδα. Αυτό είναι το σενάριο για τη μεγαλύτερη δυνατή διάβρωση.

Οι φλόγες αφήνουν το καμένο έδαφος εκτεθειμένο στη βροχή, η οποία μπορεί να το διαβρώσει. Επιπλέον, το ίδιο αυτό έδαφος δεν μπορεί να απορροφήσει το νερό, το οποίο ρέει ελεύθερα στην επιφάνεια, προκαλώντας περαιτέρω διάβρωση. Το έδαφος που έχει φτάσει σε εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες γίνεται μια τροχιά όπου το νερό ταξιδεύει με μεγαλύτερες ταχύτητες. Η υπερβολική θερμότητα μεταβάλλει τις ιδιότητες του εδάφους, δημιουργώντας ένα υδρόφοβο στρώμα, πράγμα που σημαίνει ότι το έδαφος γίνεται αδιαπέραστο και, σε συνδυασμό με την κλίση ενός βουνού, επιδεινώνει την απορροή.

Μέτρα πρόληψης δασικών πυρκαγιών
σχετικό άρθρο:
Βασικές στρατηγικές και μέτρα για την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές

Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα εξήγησαν ότι οι δασικές πυρκαγιές μειώνουν την ικανότητα των οικοσυστημάτων να ρυθμίζουν τις πλημμύρες και να καθαρίζουν το νερό αμέσως μετά. Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί εάν η πυρκαγιά είναι σοβαρή και συνοδεύεται από έντονες βροχοπτώσεις. Ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων μπορεί να οδηγήσει σε πλημμύρες και σε υποβάθμιση της ποιότητας του νερού.

Η απορροή παρασύρει τα πάντα στην κατηφόρα. Η φωτιά εξατμίζει πολλά θρεπτικά συστατικά του εδάφους, αν και κάποια παραμένουν στις στάχτες. Χωρίς την οργανική ύλη που προστατεύει το έδαφος, και με το υδρόφοβο στρώμα και την κλίση, το νερό ξεπλένει αυτά τα θρεπτικά συστατικά και το στρώμα με την υψηλότερη μικροβιακή δραστηριότητα. Το έδαφος γίνεται άγονο. Η Ισπανία υποφέρει επίσης από σοβαρό πρόβλημα ερημοποίησης, και μαζί με τον άνεμο και τη γεωργική δραστηριότητα, η διάβρωση που προκαλείται από τον συνδυασμό φωτιάς και νερού είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που την προκαλούν. Η χώρα ηγείται της ευρωπαϊκής κατάταξης στην υποβάθμιση του εδάφους, και περισσότερο από το ήμισυ της επιφάνειάς της είναι ερημωμένο.

Ο FAO περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως μια σιωπηλή απειλή που καταστρέφει το στρώμα ακριβώς κάτω από την επιφάνεια της Γης, το στρώμα που χρησιμεύει ως το φυσικό μέσο για την ανάπτυξη των φυτών. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις περιοχές που διαβρώνονται. Τα υπολείμματα και τα ιζήματα που μεταφέρονται από το νερό δεν εξαφανίζονται. Αντίθετα, μεταφέρονται σε ανεπιθύμητες περιοχές, όπως οι δεξαμενές, όπου συσσωρεύονται και αυξάνουν τον κίνδυνο συσσώρευσης ιλύος. Τα θρεπτικά συστατικά που απορρέουν από τη γη διαλύονται στο νερό και μπορούν να οδηγήσουν σε ευτροφισμό, τον πολλαπλασιασμό των μικροφυκών που διαταράσσει τα οικοσυστήματα και τελικά μπορεί να μειώσει το υδρόβιο οξυγόνο, όπως αποδεικνύεται από την οικολογική κατάρρευση της λιμνοθάλασσας Mar Menor.

Η ανάκαμψη ενός μεσογειακού δάσους δεν είναι πάντα εγγυημένη. Πολλά είδη είναι προσαρμοσμένα στη φωτιά: τα είδη που αναβλασταίνουν, όπως η αριά, μπορούν να αναγεννηθούν από ρίζες ή κορμούς λίγες εβδομάδες μετά από μια πυρκαγιά. Τα είδη που παράγουν σπόρους, όπως η χαλέπιος πεύκη, αποθηκεύουν μια τράπεζα σπόρων προστατευμένη στους κώνους στις κόμες τους, οι οποίοι στη συνέχεια διασκορπίζονται και βλασταίνουν. Μόλις περάσουν αρκετά χρόνια και εφαρμοστούν μέτρα για τη μείωση της διάβρωσης, μπορούν να ληφθούν μέτρα για την επιτάχυνση της αναγέννησης, όπως η επιλογή αναβλαστών, η επιλεκτική αραίωση βλαστών ή η αναδάσωση όταν απουσιάζει η φυσική αναγέννηση.

βιοποικιλότητα
σχετικό άρθρο:
Δασικές πυρκαγιές στη Σιέρα Οέστε και την κοιλάδα Τιέταρ απειλούν τη βιοποικιλότητα

Το έδαφος, από την άλλη πλευρά, χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο. Η Αυστραλιανή Υπηρεσία Διατήρησης του Εδάφους ορίζει μια τυπική τιμή περίπου 100 ετών για να σχηματιστεί ένα εκατοστό εδάφους, αν και ο ρυθμός ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με το κλίμα, τον τύπο του πετρώματος και το έδαφος και μπορεί να διαρκέσει έως και 1000 χρόνια. Σε μέρη με μαλακά πετρώματα και υγρό, εύκρατο κλίμα, η διαδικασία είναι ταχύτερη, αλλά σε σκληρά υλικά και άνυδρα ή ψυχρά κλίματα, μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από μια χιλιετία. Στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, με συχνότερες ξηρασίες, υψηλότερες θερμοκρασίες και πιο έντονες καταρρακτώδεις βροχές, αυξάνεται ο κίνδυνος τα υποβαθμισμένα εδάφη να συνεχίσουν να χάνονται πριν αναγεννηθούν.

Μελέτες πεδίου έχουν δείξει ότι η άμβλυνση αυτού του προβλήματος απαιτεί εργασία κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους μετά από μια πυρκαγιά. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται βαριά μηχανήματα, επειδή το έδαφος είναι ιδιαίτερα ευάλωτο. Δεν πρέπει να διαταράσσεται και συνιστάται να καλύπτεται με φυσικά υλικά ή να αφήνονται οι καμένοι και πεσμένοι κορμοί ως φράγμα κατά του νερού και πηγή θρεπτικών συστατικών. Αυτό το ξύλο δημιουργεί ένα μικροκλίμα για τη βλάστηση νέων φυτών, τα προστατεύει από την κατανάλωση από φυτοφάγα ζώα και παρέχει καταφύγιο σε άλλα ζώα που διασπείρουν νέους σπόρους. Το μελλοντικό δάσος ξεκινά από το έδαφος.

Τα δεδομένα και οι μαρτυρίες σκιαγραφούν μια σύνθετη εικόνα: Η Ισπανία αντιμετωπίζει πιο σοβαρές πυρκαγιές, με μεγαλύτερες περιοχές που έχουν πληγεί, περισσότερες εκκενώσεις και ανθρωπογενείς επιπτώσεις που απαιτούν συντονισμένες αντιδράσεις. Η πρόληψη καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, η βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και η επακόλουθη αποκατάσταση φαίνεται να είναι αχώριστα συστατικά. Κανένα μεμονωμένο μέτρο δεν επαρκεί από μόνο του, αλλά η ετοιμότητα, η επιστήμη και η αποκατάσταση του εδάφους αποτελούν τη βάση για τη μείωση των ζημιών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις πυρκαγιές.

πυρκαγιές στο δάσος
σχετικό άρθρο:
Δασικές πυρκαγιές στην Εξτρεμαδούρα: ανασκόπηση μιας κρίσιμης εβδομάδας και στρατηγικές πρόληψης.

Προσθήκη ως προτιμώμενης πηγής στην Google